چک برگشتی تا چند سال رفع سوء اثر می شود؟ راهنمای کامل و قانونی

چک برگشتی تا چند سال رفع سوء اثر می شود؟ راهنمای کامل و قانونی

بر اساس قانون جدید بانک مرکزی و بخشنامه های صادر شده، سوء اثر چک های برگشتی در صورتی که دارنده چک هیچ گونه شکایت حقوقی یا کیفری علیه آن مطرح نکرده باشد، پس از گذشت 3 سال از تاریخ صدور گواهینامه عدم پرداخت، به صورت خودکار از سامانه بانک مرکزی حذف و رفع سوء اثر می شود. این تغییر قانونی از 7 سال به 3…

نویسنده: گارگروه نویسنده سایت به روزرسانی 11 دقیقه مطالعه 0 نظر
فهرست مطلب 11 بخش

بر اساس قانون جدید بانک مرکزی و بخشنامه های صادر شده، سوء اثر چک های برگشتی در صورتی که دارنده چک هیچ گونه شکایت حقوقی یا کیفری علیه آن مطرح نکرده باشد، پس از گذشت 3 سال از تاریخ صدور گواهینامه عدم پرداخت، به صورت خودکار از سامانه بانک مرکزی حذف و رفع سوء اثر می شود. این تغییر قانونی از 7 سال به 3 سال کاهش یافته است تا افراد بتوانند سریع تر اعتبار بانکی خود را بازیابی کنند. با این حال، اگر دارنده چک اقدام قانونی کرده باشد، رفع سوء اثر منوط به ارائه لاشه چک، رضایت نامه محضری، واریز و مسدودی مبلغ به مدت 12 ماه، یا اخذ حکم برائت ذمه از مراجع قضایی خواهد بود.

قانون جدید سه ساله رفع سوء اثر چک برگشتی: جزئیات و شرایط

در گذشته، سوابق چک های برگشتی به مدت 7 سال در سیستم بانکی باقی می ماند و این موضوع مانع بزرگی برای دریافت تسهیلات، افتتاح حساب یا صدور دسته چک جدید بود. اما بر اساس ماده قانونی و بخشنامه های ابلاغ شده از سوی بانک مرکزی و با همکاری مرکز آمار و فناوری اطلاعات قوه قضائیه، بانک ها موظف شده اند آن دسته از چک های برگشتی را که از تاریخ صدور گواهینامه عدم پرداخت آن ها 3 سال گذشته و در این مدت هیچ گونه شکایت حقوقی یا کیفری نسبت به آن ها در سامانه ثنا ثبت نشده است، به صورت خودکار رفع سوء اثر کنند [[3]].

این یعنی اگر دارنده چک در طول 3 سال از برگشت خوردن چک، هیچ گونه اقدامی برای وصول آن از طریق مراجع قضایی یا ثبتی انجام نداده باشد، سابقه برگشتی چک از سامانه اطلاعاتی بانک مرکزی حذف خواهد شد. این شرط، نقطه عطفی در قوانین مربوط به چک برگشتی است و بار بزرگی را از دوش بسیاری از افراد برداشته است. کاهش این مدت به 3 سال، نشان دهنده رویکرد جدید قانون گذار برای تسهیل فرآیندها و کاهش تبعات طولانی مدت ناشی از چک های برگشتی است، مشروط بر آنکه دارنده چک نیز پیگیر وصول مطالبات خود نباشد [[5]].

نکته حقوقی مهم:
قانون سه ساله رفع سوء اثر چک برگشتی، گامی مهم در جهت تسهیل فرآیندهای بانکی و کاهش بوروکراسی برای افرادی است که با چک های برگشتی مواجه شده اند، مشروط به عدم طرح دعوای حقوقی یا کیفری از سوی دارنده چک. در صورتی که پرونده قضایی تشکیل شده باشد، این قانون خودکار شامل حال شما نمی شود و باید از طرق قانونی دیگر اقدام کنید.

روش های جامع و گام به گام رفع سوء اثر چک برگشتی

رفع سوء اثر چک برگشتی از طرق مختلفی امکان پذیر است که هر یک شرایط و مراحل خاص خود را دارند. انتخاب روش مناسب بستگی به وضعیت چک، دسترسی به لاشه چک و همکاری دارنده چک دارد. در ادامه، به بررسی تمامی این روش ها به صورت جامع و گام به گام می پردازیم.

روش اول: رفع سوء اثر با وجود لاشه چک

اگر لاشه چک برگشتی در اختیار شماست، می توانید از دو روش اصلی برای رفع سوء اثر استفاده کنید که سریع ترین و مطمئن ترین راه ها محسوب می شوند.

1. تامین موجودی و وصول چک توسط ذی نفع

یکی از رایج ترین و مستقیم ترین روش ها، تامین موجودی حساب و پرداخت وجه چک به دارنده آن است. مراحل این روش به شرح زیر است:

  • واریز کسری مبلغ: صادرکننده چک باید مبلغ کسری موجودی را به حساب جاری خود که چک از آن صادر شده، واریز کند.
  • اطلاع رسانی بانک: بانک موظف است پس از تامین موجودی، این موضوع را به دارنده چک (همان شخصی که گواهینامه عدم پرداخت به نام او صادر شده) اطلاع دهد.
  • وصول چک توسط دارنده: دارنده چک با مراجعه به بانک، می تواند وجه چک را دریافت کند.
  • رفع سوء اثر خودکار: پس از وصول وجه توسط دارنده، بانک به صورت سیستمی و خودکار نسبت به رفع سوء اثر از سابقه چک برگشتی در سامانه صیاد اقدام می کند.

2. ارائه لاشه چک برگشتی به بانک توسط صادرکننده

گاهی اوقات صادرکننده و دارنده چک، خارج از سیستم بانکی با یکدیگر به توافق می رسند. این توافق می تواند شامل پرداخت نقدی وجه چک، صدور چک جدید، یا هر روش دیگری برای تسویه باشد. پس از این توافق و بازپس گیری لاشه چک، مراحل زیر طی می شود:

  • توافق با دارنده: صادرکننده با دارنده چک مذاکره کرده و وجه چک را خارج از بانک پرداخت می کند یا به نحوی دیگر رضایت او را جلب کرده و لاشه چک برگشتی را پس می گیرد.
  • تحویل لاشه چک به بانک: صادرکننده لاشه چک برگشتی را به شعبه بانکی که چک را برگشت زده است، تحویل می دهد.
  • دریافت رسید: بانک در قبال دریافت لاشه چک، رسیدی رسمی به صادرکننده ارائه می دهد.
  • رفع سوء اثر: بانک پس از دریافت لاشه و اطمینان از صحت آن، مراحل رفع سوء اثر را انجام می دهد [[9]].

روش دوم: رفع سوء اثر در صورت عدم دسترسی به لاشه چک

در شرایطی که لاشه چک برگشتی بنا به دلایلی همچون مفقودی، سرقت یا پارگی در دسترس نباشد و دارنده نیز لاشه را در اختیار نداشته باشد، می توان از روش های جایگزین زیر استفاده کرد:

1. ارائه رضایت نامه محضری دارنده چک به بانک

اگر لاشه چک در دسترس نیست اما دارنده چک برای همکاری و رفع مشکل آمادگی دارد، این روش قابل اجراست:

  • مراجعه دارنده به دفترخانه: دارنده چک (ذی نفع) باید به یکی از دفاتر اسناد رسمی مراجعه کند.
  • تنظیم رضایت نامه: در دفترخانه، دارنده چک یک رضایت نامه رسمی مبنی بر دریافت طلب خود و رضایت برای رفع سوء اثر چک را تنظیم و امضا می کند. این رضایت نامه باید به مهر دفترخانه ممهور شود.
  • تحویل رضایت نامه به بانک: صادرکننده چک، رضایت نامه محضری را از دارنده دریافت کرده و به شعبه بانکی که چک را برگشت زده است، ارائه می دهد.
  • بررسی و رفع سوء اثر: بانک پس از بررسی و تایید صحت رضایت نامه محضری، مراحل رفع سوء اثر از سابقه چک را آغاز می کند [[16]].

2. واریز وجه چک به حساب جاری و مسدود نمودن آن به مدت 12 ماه

این روش برای شرایطی است که نه به لاشه چک دسترسی وجود دارد و نه به دارنده چک (مثلاً دارنده متواری شده یا نشانی او در دسترس نیست). در این حالت، صادرکننده می تواند مبلغ چک را به حساب خود واریز کرده و درخواست مسدودی آن را بدهد:

  • شرایط لازم: این روش تنها در صورتی امکان پذیر است که حساب جاری صادرکننده توسط مراجع قضایی مسدود نشده باشد و دسترسی به دارنده چک وجود نداشته باشد.
  • واریز مبلغ و درخواست مسدودی: صادرکننده معادل وجه چک برگشتی را به حساب جاری خود واریز می کند و کتباً از بانک درخواست مسدود کردن این مبلغ را برای پرداخت به دارنده چک، به مدت حداکثر 12 ماه، می دهد.
  • اطلاع رسانی بانک: بانک موظف است ظرف 5 روز کاری، از طریق نامه یا سایر روش های مطمئن، تامین وجه و مسدود شدن آن را به دارنده چک اطلاع دهد.
  • رفع سوء اثر: پس از اطلاع رسانی و در صورت عدم مراجعه دارنده طی 12 ماه، یا در صورت مراجعه و دریافت وجه، بانک نسبت به رفع سوء اثر اقدام می کند [[2]].

روش سوم: رفع سوء اثر از طریق مراجع قانونی

در برخی موارد، رفع سوء اثر چک برگشتی تنها از طریق دخالت مراجع قضایی یا ثبتی صورت می گیرد، به ویژه زمانی که اختلافات حقوقی پیچیده ای وجود دارد.

  • ارائه حکم قضایی مبنی بر رفع سوء اثر یا برائت ذمه: اگر پرونده چک برگشتی به مراجع قضایی ارجاع شده و در نهایت، دادگاه حکمی مبنی بر رفع سوء اثر یا برائت ذمه صادرکننده (به این معنا که صادرکننده هیچ بدهی بابت چک ندارد) صادر کند، می توان با استفاده از این حکم برای رفع سوء اثر اقدام کرد.
  • مراحل اجرا: صادرکننده چک حکم قطعی دادگاه را به شعبه بانکی که چک را برگشت زده است، ارائه می دهد. بانک پس از تایید صحت و اعتبار حکم قضایی، مراحل رفع سوء اثر را از سامانه مرکزی انجام می دهد.
فرصت 10 روزه اولیه: اهمیت و پیامدهای نادیده گرفتن آن
قانون گذار برای صادرکنندگان چک فرصتی محدود اما مهم را در نظر گرفته است تا قبل از افشای عمومی سابقه چک برگشتی، نسبت به رفع سوء اثر اقدام کنند. این فرصت طلایی، 10 روز پس از تاریخ برگشت خوردن چک است. اگر در این بازه زمانی نسبت به تامین موجودی یا تعیین تکلیف چک اقدام شود، از ثبت سوء اثر در سامانه اعتبارسنجی جلوگیری می شود.

عواقب و پیامدهای عدم رفع سوء اثر چک برگشتی

عدم اقدام به موقع برای رفع سوء اثر چک برگشتی می تواند پیامدهای مالی و اعتباری سنگینی برای افراد حقیقی و حقوقی به همراه داشته باشد. آگاهی از این پیامدها اهمیت پیگیری سریع این موضوع را دوچندان می کند.

  • مسدود شدن تمامی حساب های بانکی: طبق قانون جدید صدور چک، به میزان کسری مبلغ چک برگشتی، تمامی حساب های بانکی فرد صادرکننده در تمام بانک ها مسدود خواهد شد و فرد تنها می تواند از مبلغ مازاد بر کسری برداشت کند.
  • ممنوعیت صدور دسته چک جدید: تا زمانی که سوء اثر چک برگشتی رفع نشود، سامانه صیاد اجازه صدور دسته چک جدید به فرد صادرکننده را نخواهد داد.
  • عدم اعطای تسهیلات بانکی: وجود سابقه چک برگشتی در سامانه اعتبارسنجی، شانس دریافت وام، تسهیلات خرید اقساطی و حتی افتتاح حساب های ویژه را به شدت کاهش می دهد.
  • محدودیت در فعالیت های تجاری: برای اشخاص حقوقی و صاحبان کسب و کار، داشتن چک برگشتی رفع سوء اثر نشده می تواند منجر به از دست دادن فرصت های تجاری، عدم همکاری با شرکای تجاری و مشکلات در شرکت در مناقصات دولتی شود.

استعلام وضعیت چک برگشتی و پیگیری رفع سوء اثر

پس از اینکه چکی برگشت می خورد یا اقداماتی برای رفع سوء اثر آن انجام می شود، لازم است وضعیت آن پیگیری و استعلام شود. این کار به شما کمک می کند تا از به روز بودن اطلاعات بانکی خود اطمینان حاصل کنید و در صورت نیاز، اقدامات لازم را انجام دهید.

روش های استعلام وضعیت چک

دو روش اصلی برای استعلام وضعیت چک برگشتی و سابقه آن وجود دارد:

  • مراجعه حضوری به بانک: با در دست داشتن اصل شناسنامه و کارت ملی به شعبه ای که در آن حساب دارید مراجعه کرده و درخواست پرینت وضعیت چک های برگشتی خود را بدهید.
  • استعلام آنلاین (سامانه صیاد و اپلیکیشن های معتبر): برای سهولت و سرعت در استعلام چک های برگشتی، اپلیکیشن ها و سامانه های آنلاین متعددی وجود دارد که از طریق اتصال به سیستم بانک مرکزی، اطلاعات مربوطه را در اختیار کاربران قرار می دهند. یکی از پرکاربردترین این ابزارها، اپلیکیشن ساد 24 است. این اپلیکیشن امکان استعلام رایگان صیادی را فراهم می کند و می تواند تعداد و مشخصات چک های برگشتی، و همچنین وضعیت رفع سوء اثر آن ها را نمایش دهد [[28]].

جدول مقایسه روش های رفع سوء اثر چک برگشتی

روش رفع سوء اثرنیاز به لاشه چکنیاز به همکاری دارندهمدت زمان تقریبی
تامین موجودی و وصول توسط دارندهخیربله (برای وصول)1 تا 3 روز کاری
ارائه لاشه چک به بانکبلهبله (برای تحویل لاشه)1 روز کاری
ارائه رضایت نامه محضریخیربله (برای تنظیم رضایت نامه)2 تا 5 روز کاری
واریز و مسدودی 12 ماههخیرخیر12 ماه
حکم قضایی برائت ذمهخیرخیربسته به روند دادگاه

پرسش های متداول درباره رفع سوء اثر چک برگشتی

آیا چک برگشتی بعد از 3 سال به صورت خودکار رفع سوء اثر می شود؟

بله، اگر از تاریخ صدور گواهینامه عدم پرداخت 3 سال گذشته باشد و دارنده چک هیچ گونه شکایت حقوقی یا کیفری در سامانه ثنا ثبت نکرده باشد، بانک مرکزی موظف به رفع سوء اثر خودکار است.

آیا می توان بدون لاشه چک، سوء اثر را رفع کرد؟

بله، از طریق ارائه رضایت نامه محضری از سوی دارنده چک یا واریز مبلغ چک به حساب و مسدود کردن آن به مدت 12 ماه، می توان بدون نیاز به لاشه چک اقدام به رفع سوء اثر نمود.

هزینه رفع سوء اثر چک برگشتی در بانک چقدر است؟

خود فرآیند رفع سوء اثر در بانک معمولاً کارمزد خاصی ندارد، اما اگر نیاز به تنظیم رضایت نامه در دفترخانه اسناد رسمی باشد، هزینه های مربوط به حق التحریر دفترخانه بر عهده متقاضی خواهد بود.

دسته های مرتبط: