قطار سالنی، صندلی یا اتوبوسی چیست؟ بررسی کامل واگن ها

قطار سالنی که با نام قطار اتوبوسی یا صندلی نیز شناخته می شود نوعی واگن مسافربری است که فضای داخلی آن فاقد کوپه های دربسته و تخت خواب بوده و چیدمان صندلی های آن مشابه اتوبوس یا هواپیما در ردیف های دو به دو در اطراف یک راهرو مرکزی طراحی شده است. این قطارها به دلیل قیمت مناسب تر سرعت بالا در مدل های تندرو و فضای عمومی باز برای سفرهای روزانه مسافت های کوتاه و متوسط و همچنین برای مسافرانی که به دنبال کاهش هزینه های سفر ریلی هستند گزینه ای ایده آل محسوب می شوند.

قطار سالنی یا اتوبوسی چیست؟

در شبکه حمل و نقل ریلی ایران واگن ها به طور کلی به دو دسته اصلی کوپه ای و سالنی تقسیم بندی می شوند. واگن های سالنی که در اصطلاح عامیانه به آن ها قطار اتوبوسی یا قطار صندلی نیز گفته می شود از یک سالن بزرگ و یکپارچه تشکیل شده اند که در آن خبری از اتاقک های مجزا و دربسته نیست. معماری داخلی این واگن ها به گونه ای است که یک راهرو در مرکز یا کنار واگن قرار دارد و صندلی های مسافران در دو طرف این راهرو با چیدمان دو به دو یا گاهی چهار ردیفه نصب شده اند. این ساختار دقیقاً یادآور چیدمان صندلی ها در اتوبوس های بین شهری یا کابین اقتصادی هواپیماها است و به همین دلیل است که مسافران آن را با نام قطار اتوبوسی می شناسند.

ظرفیت هر واگن سالنی بسته به مدل و شرکت ریلی معمولاً بین پنجاه تا هشتاد صندلی متغیر است که این رقم بسیار بیشتر از ظرفیت واگن های کوپه ای چهار تخته یا شش تخته می باشد. در این واگن ها تخت خوابی برای استراحت شبانه تعبیه نشده است و مسافران در طول سفر بر روی صندلی های ارگونومیک می نشینند. البته پشتی صندلی ها در اکثر مدل های مدرن قابلیت تنظیم و خم شدن به سمت عقب را دارد تا مسافران بتوانند در سفرهای چند ساعته راحتی نسبی را تجربه کنند. سرویس های بهداشتی ایرانی و فرنگی معمولاً در دو انتهای هر واگن قرار گرفته اند و سیستم تهویه مطبوع مرکزی دمای هوای سالن را در تمام فصول سال تنظیم می کند.

تفاوت قطار سالنی و کوپه ای؛ کدام را انتخاب کنیم؟

انتخاب میان واگن سالنی و کوپه ای به عوامل متعددی از جمله بودجه سفر مدت زمان حضور در قطار و میزان اهمیت حریم شخصی برای شما بستگی دارد. جدول زیر به صورت خلاصه مهم ترین تفاوت های این دو نوع واگن را نشان می دهد.

واگن های کوپه ای برای مسافرانی که به دنبال حریم خصوصی بیشتر در طول سفر هستند گزینه ایده آلی محسوب می شوند. در هر کوپه تعداد محدودی مسافر حضور دارند و فضای دربسته کوپه امکان استراحت گفتگو یا انجام فعالیت های شخصی را بدون مزاحمت دیگران فراهم می کند. این نوع واگن ها به خصوص برای خانواده ها یا گروه های دوستانه ای که می خواهند در طول سفر کنار هم باشند و فضای اختصاصی داشته باشند بسیار مناسب است. در مقابل واگن های سالنی یک فضای باز و مشترک هستند که تمام مسافران در یک سالن بزرگ روی صندلی می نشینند. این طراحی باعث می شود که حریم خصوصی در این نوع قطار کمتر از واگن های کوپه ای باشد اما از نظر اقتصادی فشار بسیار کمتری به بودجه مسافر وارد می کند.

مزایای سفر با قطارهای سالنی

بدون شک اصلی ترین و جذاب ترین مزیت قطارهای سالنی قیمت پایین تر بلیط آن ها نسبت به قطارهای کوپه ای است. این اختلاف قیمت به دلیل بهره وری بیشتر فضای واگن در قطارهای سالنی است که امکان جابجایی تعداد بیشتری مسافر را در هر واگن فراهم می کند. این ویژگی قطارهای سالنی را به گزینه ای ایده آل برای دانشجویان کارمندان یا هر کسی که به دنبال کاهش هزینه های سفر است تبدیل کرده است. علاوه بر این سفر با واگن های سالنی تجربه ای متفاوت از سفر با قطارهای کوپه ای است و در این نوع واگن ها تمامی مسافران در یک سالن بزرگ و مشترک قرار دارند که فضای مناسبی برای تعامل و گفتگو با همسفران فراهم می کند.

با وجود مزایای فراوان سفر با قطار سالنی محدودیت هایی نیز دارد که پیش از خرید بلیط باید از آن ها آگاه باشید. مهم ترین چالش این واگن ها عدم وجود تخت خواب است. اگر قصد دارید مسافت های بسیار طولانی مانند تهران به زاهدان یا بندرعباس را طی کنید و زمان حرکت قطار در ساعات پایانی شب است نشستن روی صندلی حتی با پشتی قابل تنظیم ممکن است باعث خستگی و گرفتگی عضلات گردن و کمر شما شود.

مسئله دوم کاهش حریم شخصی است. در یک سالن بزرگ شما با ده ها مسافر دیگر همسفر هستید و صدای صحبت کردن رفت و آمد در راهرو و گریه احتمالی کودکان می تواند برای افرادی که به سکوت مطلق نیاز دارند آزاردهنده باشد. همچنین فضای نگهداری چمدان های بزرگ در این واگن ها محدود به قفسه های بالای سر و فضاهای اختصاصی در انتهای واگن است که ممکن است همیشه در دید مستقیم شما نباشد.

معماری و طراحی داخلی واگن های سالنی

طراحی مهندسی واگن های سالنی با هدف به حداکثر رساندن فضای مفید برای جابجایی مسافر انجام شده است. بدنه این واگن ها معمولاً از آلیاژهای سبک فولادی یا آلومینیومی ساخته می شود تا وزن کلی قطار کاهش یافته و مصرف سوخت لوکوموتیو بهینه شود. سیستم تعلیق یا همان بوگی های قرار گرفته در زیر واگن وظیفه جذب ضربات ناشی از محل اتصال ریل ها و پیچ های مسیر را بر عهده دارند. در واگن های مدرن سالنی از سیستم های تعلیق بادی استفاده می شود که لرزش های عرضی و طولی را به شدت کاهش داده و سفری نرم را برای مسافران رقم می زند.

عایق بندی صوتی و حرارتی دیواره های واگن سالنی از اهمیت بالایی برخوردار است. استفاده از شیشه های دوجداره و جاذب های صوتی در سقف و کف واگن باعث می شود تا صدای اصطکاک چرخ ها با ریل و صدای موتور لوکوموتیو به حداقل ممکن برسد. سیستم تهویه مطبوع در این واگن ها معمولاً به صورت کانالی در سقف کار گذاشته می شود و هوای تازه را پس از فیلتر کردن و تنظیم دما از طریق دریچه های قابل تنظیم بالای هر صندلی به داخل سالن هدایت می کند. نورپردازی سالن نیز به گونه ای طراحی شده که در طول روز از نور طبیعی پنجره ها استفاده شود و در شب با استفاده از لامپ های ال ای دی کم مصرف نوری یکنواخت و غیر آزاردهنده برای مطالعه یا استراحت چشم فراهم گردد.

معرفی انواع قطارهای سالنی در ناوگان ریلی ایران

شرکت های ریلی مختلفی در ایران فعالیت می کنند و هر کدام ناوگان سالنی خاص خود را دارند. شناخت این قطارها به شما کمک می کند تا بر اساس مسیر و انتظارات خود بهترین انتخاب را داشته باشید.

قطار اتوبوسی صبا (دو طبقه چهار ستاره)

قطار اتوبوسی صبا از دیگر قطارهای محبوب چهار ستاره شرکت رجا است که ویژگی بارز آن دو طبقه بودن واگن ها می باشد. این معماری خاص باعث شده تا ظرفیت جابجایی مسافر در هر واگن به حدود صد و هشت نفر برسد که از نظر اقتصادی برای شرکت ریلی و مسافران بسیار مقرون به صرفه است. هر طبقه از سالن دارای پنجاه و چهار صندلی با چیدمان استاندارد است. طبقه بالا به دلیل ارتفاع بیشتر چشم انداز بسیار وسیع تر و جذاب تری از مناظر بیرون را در اختیار مسافران قرار می دهد در حالی که طبقه پایین برای افراد مسن خانواده های دارای کودک خردسال و کسانی که چمدان های سنگین همراه دارند دسترسی راحت تری را فراهم می کند. قطار صبا به سیستم تهویه مطبوع کانالی پیشرفته سرویس بهداشتی ایرانی و فرنگی در هر سالن و فضای اختصاصی برای ویلچر مجهز است که آن را به گزینه ای مناسب برای افراد دارای محدودیت حرکتی تبدیل می کند.

قطار سالنی پردیس (تندرو و خودکشش)

قطار سالنی پردیس یکی از پیشرفته ترین واگن های مسافربری در شبکه ریلی ایران است که توسط شرکت رجا اداره می شود. این قطار در دسته واگن های خودکشش قرار می گیرد به این معنی که برای حرکت نیازی به لوکوموتیو جداگانه ندارد و موتور محرک در خود واگن ها تعبیه شده است. این ویژگی فنی باعث می شود تا قطار پردیس شتاب گیری بسیار سریع تری داشته باشد و بتواند به سرعت صد و شصت کیلومتر بر ساعت دست یابد. به همین دلیل است که این قطار را با نام تندرو یا سریع السیر می شناسند. مسیرهای اصلی تردد قطار پردیس شامل تهران مشهد و تهران همدان است و به دلیل توقف های کمتر و سرعت بالا زمان سفر را به شکل قابل توجهی کاهش می دهد. صندلی های این قطار از طراحی ارگونومیک برخوردارند و در برخی کلاس های آن نمایشگرهای اختصاصی برای تماشای فیلم در پشت صندلی ها نصب شده است.

قطار اتوبوسی ماهان (شرکت جوپار)

قطار اتوبوسی ماهان متعلق به شرکت ریلی جوپار است و معمولاً در مسیرهای پرتردد مانند تهران مشهد فعالیت می کند. این قطار در رده قطارهای سه ستاره و گاهی چهار ستاره طبقه بندی می شود و به دلیل استهلاک پایین و نظم در حرکت شناخته شده است. واگن های ماهان فضایی روشن و تمیز دارند و صندلی های آن ها با وجود سالنی بودن از فاصله مناسبی از یکدیگر برخوردارند تا مسافران در طول سفر احساس تنگی جا نکنند. سیستم صوتی و تصویری مرکزی در این قطارها فعال است و مهمانداران در طول مسیر خدمات پذیرایی میان وعده را به صورت سیار ارائه می دهند.

قطار ریل باس ارم و نگین

ریل باس ارم یکی دیگر از قطارهای سالنی شرکت رجا است که در رده سه ستاره طبقه بندی می شود. این قطار نیز از نوع خودکشش است و با سرعت حدود صد و بیست کیلومتر بر ساعت حرکت می کند. ریل باس ارم بیشتر برای مسیرهای حومه ای کوتاه یا با تقاضای بالا و همچنین سفرهای گردشگری مورد استفاده قرار می گیرد. از سوی دیگر قطار نگین اتوبوسی از قطارهای سالنی شرکت ریل ترابر سبا است که در رده چهار ستاره قرار می گیرد. این قطار به عنوان گزینه ای اقتصادی از این شرکت شناخته می شود و با ظرفیت حدود شصت نفر در هر واگن برای مسافرانی که به دنبال بلیط ارزان قیمت هستند مناسب است.

راهنمای انتخاب بهترین صندلی در قطار سالنی

موارد مهم در انتخاب صندلی

• صندلی های کنار پنجره برای تماشای مناظر و تکیه دادن سر مناسب تر هستند اما برای خروج مکرر باید از همسفر کناری خود اجازه بگیرید.
• صندلی های نزدیک به سرویس بهداشتی و درب های ورودی واگن معمولاً با سر و صدای بیشتری ناشی از باز و بسته شدن درب ها و رفت و آمد مسافران مواجه اند.
• در قطارهای دو طبقه مانند صبا طبقه بالا چشم انداز بسیار بهتری به بیرون دارد اما بالا و پایین رفتن از پله ها برای افراد مسن یا دارای بار سنگین دشوار است.
• صندلی های واقع در مرکز واگن به دلیل فاصله از بوگی های چرخ معمولاً تکان و لرزش کمتری را در طول حرکت تجربه می کنند.
• اگر دچار بیماری حرکتی می شوید حتماً صندلی هایی را انتخاب کنید که رو به جهت حرکت قطار باشند تا از حالت تهوع جلوگیری شود.

آداب و مقررات سفر در واگن های اتوبوسی

سفر در یک فضای عمومی مشترک نیازمند رعایت اصولی است که تجربه سفر را برای شما و دیگر همسفران دلپذیرتر کند. با توجه به اینکه در قطار سالنی دیوار و درب جداکننده ای وجود ندارد صدای مکالمات شما به راحتی در سالن می پیچد. بنابراین توصیه می شود هنگام صحبت با تلفن همراه یا همسفر خود صدای خود را در حد متعارف نگه دارید. استفاده از هدفون برای تماشای فیلم یا گوش دادن به موسیقی یک قانون نانوشته اما بسیار مهم در واگن های سالنی است.

مسئله دیگر مصرف مواد غذایی در طول سفر است. از آوردن غذاهایی با بوی تند و شدید مانند سیر پیاز یا فست فودهای بودار به داخل سالن خودداری کنید زیرا تهویه هوای واگن ممکن است نتواند به سرعت این بوها را خارج کند و باعث آزار دیگر مسافران شود. همچنین هنگام تنظیم پشتی صندلی خود به سمت عقب حتماً نگاهی به مسافر پشت سری خود بیندازید و در صورتی که در حال استفاده از میز تاشو یا لپ تاپ است از او اجازه بگیرید. رعایت این نکات ساده نشان دهنده فرهنگ سفر شماست و محیطی آرام را در طول ساعت ها نشستن در قطار ایجاد می کند.

مسیرهای پرتردد قطارهای سالنی در ایران

قطارهای سالنی به دلیل ماهیت اقتصادی و سرعت بالا در مسیرهایی که تقاضای روزانه و کاری برای آن ها زیاد است بیشترین تردد را دارند. مسیر تهران مشهد مهم ترین شریان ریلی کشور است که روزانه ده ها رام قطار در آن رفت و آمد می کنند و بخش بزرگی از این ناوگان را قطارهای اتوبوسی صبا ماهان و پردیس تشکیل می دهند. زائرانی که برای سفرهای کوتاه زیارتی به مشهد می روند معمولاً قطارهای سالنی را به دلیل قیمت مناسب و زمان بندی دقیق ترجیح می دهند.

مسیر تهران قم و تهران اراک نیز از دیگر مسیرهایی است که قطارهای خودکشش و ریل باس ها در آن فعالیت گسترده ای دارند. دانشجویان و کارمندانی که به صورت هفتگی یا روزانه بین این شهرها در رفت و آمد هستند بازار هدف اصلی این قطارها محسوب می شوند. در مسیرهای طولانی تر مانند تهران شیراز یا تهران زاهدان نیز قطارهای سالنی فعال هستند اما به دلیل طولانی بودن زمان سفر معمولاً مسافرانی آن ها را انتخاب می کنند که محدودیت بودجه داشته و ترجیح می دهند به جای پرداخت هزینه سنگین بلیط هواپیما یا قطار کوپه ای با تحمل چند ساعت نشستن بیشتر در هزینه های خود صرفه جویی کنند.

وضعیت قیمت بلیط قطار سالنی در سال 1405

در سال 1405 نرخ بلیط قطارهای مسافربری دستخوش تغییراتی شد و افزایش قیمت رسمی بلیط ها توسط انجمن صنفی شرکت های حمل و نقل ریلی اعلام گردید. با وجود این افزایش قیمت قطارهای سالنی همچنان اقتصادی ترین گزینه برای سفرهای ریلی محسوب می شوند. به عنوان مثال قیمت بلیط قطار اتوبوسی در مسیر تهران مشهد در مقایسه با قطارهای چهار تخته کوپه ای یا قطارهای پنج ستاره لوکس مانند فدک و زندگی تفاوت چشمگیری دارد و گاهی تا چهل درصد ارزان تر است. این اختلاف قیمت برای خانواده های پرجمعیت دانشجویان و کسانی که به صورت مداوم در سفر هستند یک مزیت بزرگ به شمار می رود. برای تهیه بلیط با بهترین قیمت توصیه می شود همواره تقویم پیش فروش سراسری بلیط قطار را پیگیری کنید تا از جریمه های بازار آزاد و دلالان در امان بمانید.

قوانین حمل بار در قطارهای سالنی با واگن های کوپه ای تفاوت هایی دارد. در قطار کوپه ای شما فضای زیر تخت و محفظه بالای درب کوپه را به صورت اختصاصی در اختیار دارید اما در قطار سالنی قفسه های بالای سر تنها برای کیف های دستی کوله پشتی و بارهای سبک طراحی شده اند. قرار دادن چمدان های بزرگ و سنگین روی این قفسه ها هم از نظر ایمنی خطرناک است و هم با مقررات شرکت ریلی مغایرت دارد. برای چمدان های بزرگ فضاهای مخصوصی در ابتدا و انتهای هر واگن نزدیک به درب های ورودی تعبیه شده است.

راهنمای گام به گام خرید آنلاین بلیط قطار سالنی

مراحل رزرو اینترنتی

• برای خرید بلیط قطار سالنی دیگر نیازی به مراجعه حضوری به ایستگاه راه آهن نیست و سامانه های یکپارچه فروش بلیط این امکان را فراهم کرده اند تا در کمترین زمان ممکن صندلی دلخواه خود را رزرو کنید.
• در گام اول مبدأ و مقصد خود را به همراه تاریخ دقیق سفر در سامانه وارد کنید. در صفحه نتایج جستجو معمولاً فیلترهایی وجود دارد که به شما اجازه می دهد نوع واگن را روی سالنی یا اتوبوسی تنظیم کنید تا از نمایش قطارهای کوپه ای جلوگیری شود.
• در گام دوم لیست قطارهای موجود به همراه ساعت حرکت شرکت ریلی و قیمت نهایی نمایش داده می شود. با کلیک روی هر قطار می توانید نقشه واگن را مشاهده کنید.
• در این نقشه صندلی های خالی با رنگ متفاوت مشخص شده اند و شما می توانید با توجه به سلیقه خود صندلی کنار پنجره یا راهرو را انتخاب نمایید.
• پس از انتخاب صندلی وارد درگاه پرداخت بانکی می شوید و پس از تایید تراکنش فایل پی دی اف بلیط که حاوی کد رهگیری و شماره صندلی است برای شما ارسال می گردد. همراه داشتن کارت ملی شناسه ملی و نسخه چاپی یا دیجیتال بلیط در روز سفر الزامی است.

قطار سالنی 4 ردیفه چیست؟

قطار سالنی 4 ردیفه همان قطار اتوبوسی استاندارد است که صندلی های آن در هر ردیف به صورت چهار صندلی (دو صندلی در هر سمت راهرو) چیده شده اند. این نوع قطار فاقد کوپه و تخت خواب است و برای سفرهای روزانه یا مسافت های کوتاه و متوسط بیشترین کاربرد را دارد.

آیا در قطار اتوبوسی غذا سرو می شود؟

برخلاف قطارهای لوکس کوپه ای در اکثر قطارهای سالنی پذیرایی رایگان در قیمت بلیط گنجانده نشده است. مسافران می توانند از بوفه قطار یا مهمانداران سیار انواع نوشیدنی و میان وعده را خریداری کنند یا غذای شخصی خود را همراه داشته باشند.

سفر با قطار کوپه ای راحت تر است یا اتوبوسی؟

راحتی سفر به اولویت شما بستگی دارد. قطار کوپه ای به دلیل فضای خصوصی تر و امکان تبدیل صندلی به تخت برای استراحت در سفرهای شبانه راحت تر است. قطار اتوبوسی برای سفرهای روزانه و کسانی که از فضای اجتماعی لذت می برند و بودجه محدودتری دارند مناسب تر است.

کدام قطار سالنی سرعت بیشتری دارد؟

قطار سالنی پردیس به دلیل داشتن موتورهای خودکشش و تکنولوژی پیشرفته با سرعت صد و شصت کیلومتر بر ساعت حرکت می کند و سریع ترین قطار سالنی ناوگان ریلی ایران محسوب می شود.

جمع بندی نهایی

قطارهای سالنی و اتوبوسی بخش جدایی ناپذیر از ناوگان حمل و نقل ریلی ایران هستند که سفری ایمن اقتصادی و سریع را برای میلیون ها مسافر در سال فراهم می کنند. اگرچه این قطارها فاقد حریم خصوصی کوپه ها و تخت خواب برای استراحت شبانه هستند اما با ارائه صندلی های ارگونومیک سیستم تهویه مطبوع و قیمت مناسب گزینه اول دانشجویان خانواده های پرجمعیت و مسافران مسیرهای کوتاه و روزانه محسوب می شوند. شناخت تفاوت مدل هایی مانند صبا پردیس و ماهان به شما کمک می کند تا در سال 1405 بهترین بلیط را متناسب با بودجه و مقصد خود تهیه کنید.